Carpoolen en milieu: CO2, files en luchtkwaliteit

Carpoolen verlaagt de CO2 per persoon op een mechanische manier: een auto met drie mensen stoot nauwelijks meer uit dan een auto met één, maar de voetafdruk van elke inzittende wordt door drie gedeeld. Op een pendelrit Namen–Brussel is dat meer dan twee ton CO2 minder per persoon per jaar. Het effect op de files en op de stadslucht hangt wel af van hoeveel auto’s er echt van de weg verdwijnen. Een volle auto die anders leeg zou rijden, is winst; een carpool die treinreizigers weglokt, levert veel minder op.

Waar de CO2 van een auto vandaan komt

De berekening begint bij de tank. Een liter benzine verbranden geeft ongeveer 2,3 kg CO2 vrij, een liter diesel ongeveer 2,6 kg. Hoeveel gas er uit de uitlaat komt, hangt dus rechtstreeks af van het brandstofverbruik, niet van het aantal mensen in de auto.

• Bij een verbruik van 6 liter benzine per 100 km stoot een auto ongeveer 140 g CO2 per kilometer uit.
• Een diesel met 5,5 liter per 100 km zit rond 145 g per kilometer.
• Een SUV die 8 liter benzine verbruikt, gaat over de 180 g per kilometer.

Die waarden tellen alleen de uitlaat. De productie van de brandstof, de bouw van de auto en het onderhoud van de wegen komen er nog bij, maar de redenering blijft dezelfde: hoe meer inzittenden, hoe kleiner het aandeel van elk.

De berekening per inzittende

Van één naar drie inzittenden gaan, haalt het aandeel van elk op dat ene traject van 3,6 naar 1,2 ton per jaar. Het extra gewicht van de passagiers verhoogt het verbruik een beetje, enkele procenten voor een volgeladen auto, maar dat verandert de grootteorde niet.

De Waalse overheidsdienst SPW stelde in 2023 een gemiddelde bezettingsgraad van privéwagens vast van ongeveer 1,3, en zelfs 1,1 volgens pessimistische ramingen. Dat optrekken naar 1,8, de Waalse doelstelling voor 2030, betekent meer dan een kwart minder auto’s voor hetzelfde aantal reizigers.

De Belgische files in cijfers

Files horen bij het dagelijkse leven van de Belgische pendelaar. Twee recente metingen tonen hoe groot het probleem is.

• Brussel. Volgens de TomTom Traffic Index verloor een Brusselse automobilist in 2025 146 uur in de spits, zes uur meer dan in 2024. Tien kilometer in de stad afleggen duurde gemiddeld 32 minuten en 47 seconden, bij een gemiddeld congestieniveau van 46,2 %.
• Vlaamse snelwegen. Volgens de cijfers van het Vlaams Verkeerscentrum, gepubliceerd door Statistiek Vlaanderen, stonden er tussen juli 2025 en juni 2026 gemiddeld 879 kilometeruren file per werkdag op de Vlaamse wegen. Het maandrecord, 977, dateert van februari 2025.

Een kilometeruur staat voor een kilometer file die een uur duurt. 879 kilometeruren komt dus overeen met 879 km stilstaande auto’s gedurende een uur, op elke weekdag.

Ik sta vandaag minder lang in de file dan in mijn eerste jaren op de E411, meer dankzij telewerk dan dankzij carpoolen. Maar op dagen dat drie collega’s in dezelfde auto stappen, staan er twee wagens minder in de file aan Overijse.

Minder auto’s, minder files?

Het verband tussen carpoolen en verkeer is minder rechtlijnig dan dat met CO2. Er moet echt een auto van de weg verdwijnen om winst te boeken.

• Echte winst: drie mensen die elk met hun eigen auto reden, rijden voortaan samen. Twee voertuigen verlaten de spits.
• Geen winst: een passagier die met het spoor of de bus reisde, stapt in een auto die toch al reed. Het aantal auto’s blijft gelijk, en die passagier stoot zelfs iets meer uit dan voorheen.
• Terugslageffect: met een paar auto’s minder rijdt het vlotter, waardoor andere automobilisten weer de weg op gaan. De files vormen zich gedeeltelijk opnieuw.

Mobiliteitsspecialisten zien carpoolen daarom als één instrument tussen vele, vooral doeltreffend waar het openbaar vervoer zwak is: bedrijventerreinen, landelijke assen, afwijkende werkuren. In de auto’s waarin ik meereed of zelf reed, hadden de meeste passagiers hun eigen wagen thuis gelaten; vroegere treinreizigers waren zeldzaam.

De luchtkwaliteit in de stad

CO2 warmt het klimaat op, maar het is niet wat de longen irriteert. Stikstofoxiden en fijnstof, vooral afkomstig van oudere dieselmotoren en van slijtage aan remmen en banden, zijn het probleem in de stad. Ook daar telt één auto minder aan de rand van Brussel, Antwerpen of Gent meer dan tien volle auto’s op een landweg.

Carpoolen helpt ook om met de lokale regels om te gaan. Een lage-emissiezone weert de meest vervuilende wagens: wie een recente auto heeft, kan een collega meenemen wiens oude diesel de stad niet meer in mag.

Elektrisch, voorbehouden stroken en grenzen

Een elektrische auto stoot niets uit aan de uitlaat, en de balans hangt af van de stroom waarmee hij geladen wordt en van de productie van de batterij. Plaatsen delen blijft nuttig: een elektrische wagen met drie inzittenden maakt evenveel ruimte vrij op de weg als een volle benzinewagen.

Overheden zoeken ook naar concrete voordelen voor wie samen rijdt. In 2023 kondigde de SPW aan dat de toegang tot de carpoolstroken op de E411 zou zakken van drie naar twee inzittenden. Een carpoolstrook levert alleen tijdwinst op als ze vlot blijft, wat controle en duidelijke regels vraagt.

Carpoolen vervangt het spoor, de fiets of telewerk niet. Het vult de gaten in het netwerk, waar die oplossingen niet geraken. Zo heb ik het altijd bekeken: een aanvulling voor de ritten die anders alleen met de auto gebeuren, geen concurrent van het spoor of de fiets.