Carpoolen en de wet: verzekering, kosten en aansprakelijkheid

Carpoolen is in België toegelaten zonder vergunning of aangifte, en de wetgeving stelt maar één voorwaarde: wat de passagiers betalen, dekt de kosten van de rit en niet meer. Er bestaat geen aparte carpoolwet; vier groepen regels verdelen het terrein, van de verplichte BA-polis tot het belastingwetboek. Als ik met drie collega’s de E411 naar Brussel neem, vul ik geen enkel formulier in, maar al die teksten spelen op de achtergrond mee.

Vier teksten, geen carpoolwet

Een statuut voor carpoolers heeft de Belgische wetgever nooit geschreven. Algemene wetten regelen de praktijk terwijl ze over iets anders gaan:

• de wet van 21 november 1989 over de verplichte aansprakelijkheidsverzekering inzake motorrijtuigen, met artikel 29bis voor de zwakke weggebruikers;
• de arbeidsongevallenwet van 10 april 1971, die de werknemer op weg naar het werk beschermt, carpoolomweg inbegrepen;
• het Wetboek van de inkomstenbelastingen 1992 en de administratieve circulaire van februari 2013 over carpoolen, voor kosten en vergoedingen;
• de gewestelijke taxiregels, die de grens met bezoldigd vervoer trekken: het Vlaamse decreet van 29 maart 2019, de Brusselse ordonnantie die in 2022 hervormd werd, het Waalse decreet van 2007.

Die versnippering heeft een voordeel: je hoeft niets aan te vragen, geen erkenning, geen statuut, geen speciale polis. Het nadeel is dat je moet weten welke tekst welke vraag beantwoordt.

Verzekering: de BA van de bestuurder beschermt de passagiers

Elke in België ingeschreven auto moet een BA-autoverzekering hebben. Die vergoedt derden, en passagiers horen daarbij: of ze meebetalen of niet, of het collega’s zijn, onbekenden via een app of familieleden. Alleen de aansprakelijke bestuurder valt erbuiten: zijn eigen letsels kan hij niet op zijn eigen BA verhalen.

Artikel 29bis gaat nog verder. Een gewonde passagier krijgt zijn lichamelijke schade vergoed, ook als niemand in fout is, bijvoorbeeld na een slipper op ijzel. Enkel de bestuurder blijft buiten die regeling. Waarborgen, bestuurdersverzekering en de rol van de platformen hangen af van de polis en haar opties.

Geld: de rit verrekenen, er nooit van leven

De onkostenvergoeding is de ruggengraat van carpoolen. Zolang het totaal niet boven de kosten van de rit uitkomt (brandstof, slijtage, tol, parking), blijft het iets tussen particulieren. Daarboven wordt het bezoldigd vervoer van personen, en dat is voorbehouden aan taxi’s en verhuurders met chauffeur die een vergunning hebben.

Vlaanderen heeft die grens becijferd. Het decreet van 29 maart 2019 noemt vervoer bezoldigd zodra de vraagprijs hoger ligt dan de vervoersonkosten, en het uitvoeringsbesluit maakt dat concreet: 0,75 euro per kilometer met passagiers aan boord, jaarlijks aangepast aan de index. Voor Namen–Brussel, 65 kilometer, mag de hele auto dus ongeveer 49 euro opbrengen voor die drempel bereikt is; drie passagiers aan 6 euro zitten daar ver onder. Brussel en Wallonië publiceren geen vergelijkbaar bedrag, maar het principe blijft: wie zijn brood verdient achter het stuur, rijdt taxi.

Ongeval: drie regelingen die elkaar aanvullen

Bij een aanrijding tijdens het carpoolen kunnen drie dekkingen tegelijk spelen:

1. de BA van het aansprakelijke voertuig, voor alle schade van slachtoffers behalve de bestuurder in fout;
2. artikel 29bis, voor de letsels van passagiers, voetgangers en fietsers, zonder dat iemand een fout moet bewijzen;
3. de arbeidsongevallenverzekering van elke werkgever, wanneer de rit tussen woning en werk ligt.

Dat laatste verrast vaak: de wet van 1971 beschouwt de omweg om een carpoolende collega op te pikken of thuis te brengen als normaal. Raakt de bestuurder gewond terwijl hij zijn passagier gaat oppikken, dan blijft de verzekeraar van zijn werkgever tussenkomen. Het aanrijdingsformulier vul je in zoals bij elke botsing, met de passagiers als getuigen.

Belastingen en werkgever: de bedragen voor 2026

Voor de inkomsten van 2026 is de tussenkomst van een werkgever in de woon-werkritten met de auto, als bestuurder of passagier, belastingvrij tot 500 euro per jaar, op voorwaarde dat je de forfaitaire beroepskosten behoudt. Organiseert het bedrijf de carpool zelf, met een schriftelijk reglement, dan stijgt de grens tot wat een eersteklas-treinkaart voor die afstand kost. Wie werkelijke kosten aangeeft, trekt 0,15 euro per kilometer af, met de eigen auto of als passagier bij een collega.

Arbeidsrechtelijk verplicht geen enkele interprofessionele regel de werkgever tot een carpoolvergoeding: cao 19/9 van de Nationale Arbeidsraad gaat over de trein en het openbaar vervoer, en voor de privéwagen beslissen de sectorale cao’s. In 2026 komt er een tijdelijk belastingkrediet bij voor werkgevers die hun vergoeding voor autoritten van mei tot juli verhoogd hebben, carpoolen inbegrepen.

Tabel: welke tekst voor welke vraag

Geen van die teksten verplicht je om een carpoolploeg aan te geven, een contract tussen carpoolers te tekenen of de gemeente te verwittigen. De enige afspraak die de moeite loont, maak je onderling: vooraf vastleggen wat een rit kost en hoe er betaald wordt, zodat geld onderweg geen gespreksonderwerp meer is. Ik werk met een maandelijkse overschrijving, berekend op de dagen dat we echt gereden hebben.